ندوشن با وسعتي تقريباً 10 هزار كيلو متر مربع و در شمال غرب مركز استان يزد واقع شده كه 115 كيلو متر فاصله دارد و داراي مختصات زير مي باشد :

02ـ 32 عرض جغرافيايي           33ـ 53 طول جغرافيايي             1970 ارتفاع از سطح دريا ‹1›

ندوشن زماني در كنار جاده ابريشم و محل گذر كاروانهاي اين جاده بوده است و با وجود رباط خرگوشي در مسير يزد ، ندوشن ، اصفهان بر اهميت اين منطقه افزوده است . ‹2›

اين شهر داراي آثار آثار و بناهاي تاريخي بسيار مي باشد كه يكي از آنان مسجد جامع آن مي باشد ،‌مسجدي بزرگ كه داراي دو ايوان تابستاني و زمستاني است ، نفيس ترين اثر تاريخي و فرهنگي آن ، منبر چوبي آن مي باشد كه از چوب سرو  و كاج در سه قسمت مجزا ساخته شده كه داراي تزئينات مشبك كاري و منبت كاري مي باشد . اين منبر شش پله دارد و بر روي با ئو هاي اصلي منبر سه سوره از قرآن به خط كوفي كنده شده است ( در پله هاي جلو آيه 9 سوره جمعه ، بر روي پايه هاي سمت راست آيه هاي 135 ـ 132 سوره آل عمران و در پايه هاي سمت چپ آيه 64 سوره مومن ) اندازه كلي منبر 2× 30/2 متر مي باشد‹3› ولي بخشي از منبر چوبي كه به احتمال زياد سر لوحه آن مي باشد در موزه مترو پوليتن امريكا نگهداري مي شود كه تصويري از آن در مجله موزه ها ( ش27 / س1380 / ص30 ) آورده شد كه با توجه به تصوير ذكر شده سعي بر آن شد تا به بازخواني آن سر لوحه بپردازيم .

اين منبرمتعلق به قرن ششم هجري و دوران سلجوقيان يزد بر مي گردد. اگر چه اميران آل كاكويه در يزد تقريباً به مدت يك قرن حكومت كردند ولي در همين زمان اندك منشأ خير و بركت گرديدند ودر توسعه شهر نقش بسزائي را ايفا نمودند اميران آل كاكويه به ترتيب عبارتند از

ابوجعفر عضد الدين محمد ( 433 ـ 398 هـ . ق )

شمس الملوك ظهير الدين ابو منصور فرامرز ( 455 ـ 443 هـ . ق )

علاء‌الدوله كاليجار ـ گرشاسپ اول ( 488ـ 455 هـ . ق )

علاء الدوله گرشاسپ بن علي ( 513 ـ 488 هـ . ق )

فرامرزبن امير علي بن فرامرز ـ گرشاسپ ثاني ( 536ـ 513 هـ . ق )

دختران امير فرامرز ( 536 هـ . ق به بعد و ظهور اتابكان يزد )

در خصوص تاريخ ساخت منبر چوبي ندوشن كه به سال 546 هـ . ق مي باشد ، اگر چه مقارن با دوران حكومتي دختران امير فرامرز ‹4› مي باشد ولي به نظر نگارنده هدف از ساخت آن براي ياد و خاطره پدرشان امير فرامرز ‹5› بوده است . زيرا القاب و اسامي كه در اين سرلوحه بكار رفته گواه اين مطلب است

اين سرلوحه داخل يك قاب نماي مربع شكل با منبت كاري هاي بسيار زيبا پيرامون آن ديده مي شود. در دو طرف لچكي عبارت شهادتين « لااله الا الله ،‌محمد رسول الله » ديده ميشود.

متن در داخل يك قاب مثلثي شكل مي باشد كه با استفاده از يك نوار طولي به 9 قسمت تقسيم شده است كه به خط كوفي ديده مي شود.  متن بازخواني شده به شرح زير مي باشد :

              «امر عمل / المنير عبد مديد / ابو بكر بن محـمد بن احـمد كلاي /

              انما له تقرب الي الله و رجا الي رحمه الله / في زمـن الامـير الاجل

             السيد المويد المحمود / المتكون عضد الدين شـمس المـلوك آبا /

             و السلاطين علاء الدوله گرشاسب بن علي بن فرامرز بن علاء الدوله

             حسام ] امر [ المبد مبين في جمادي الاولي سنه ست و اربعين و خمس

            مائه »  .   ] 546هـ . ق [

1-       فرهنگ آباديها ي كشور ـ محمد حسين پاپلي يزدي ـ گروه جغرافيايي بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي ـ 1367

2-       نشريه ايران /شماره 1426 / مورخ 21/10/78   / ص 11

3-    گزارش بررسي و معرفي منبر چوبي مسجد جامع ندوشن ، عليرضا حصارنوي ـ حسين گرگويي ، تابستان 80 ، مركز اسناد اداره كل ميراث فرهنگي استان يزد

4-    « چون خطه يزد به دختران فرامرز بن علي گرشاسب بن علاء الدوله كالنجار قرار گرفت … در يزد ساكن شدند و به عمارت و زراعت مشغول گشتند و بر غايت خداترس و پر هيزگار بودند ……. ودر جنب جماعتخانه ] شبستان مسجد قديم جمعه [ گنبدي جهت دفن خود بساختند و در آنجا مدفون اند. و مردم به زيارت روند و حاجت خواهند و به مراد رسند و دائم الاوقات در اين مسجد به تلاوت و طاعت مشغول باشند ودر اين جماعتخانه از اهل الله خالي نباشد و آنرا جماعتخانه دختران خوانند » (تاريخ جديد يزد ـ ص66 / يادگارهاي يزد ج2 ـ ص 182 )

5-    بازار طرفين مسجد جمعه قديم و باغ گرشاسبي از آثار اوست همچنين قريه اي در نزديكي يزد بنام گرد فرامرز احداث نمود اين امير در سال 536هـ ق در جنگ با قراختائيان كشته شد و سلطان سنجر حكومت يزد را به دو دختر امير فرامرز داد و يكي از بزرگان لشكر خود بنام ركن الدين سام بن لنگر را به اتابكي دختران گماشت و از آن زمان به بعد حكومت اتابكان يزد شكل گرفت ( يادگارهاي يزد ج2 ـ ص 182 / يزد نامه ج1 ـ ص 240 )

برگرفته از www.mirasyazd.com