در بخشي از مسير جاده ابريشم در مرکز ايران آثار و مکان هايي نظير شهر اصفهان، شهر ورزنه، تالاب گاوخوني، قلعه خرگوشي از بناهاي عهد صفوي، شهر ندوشن و يزد وجود دارد.
ندوشن شهري تاريخي است که در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده ، مشتمل بر 700 بناي تاريخي از دوره ايلخاني تا دوره معاصر است که در حال حاضر بيش از 60 درصد جمعيت اين شهر را در خود جاي داده و به صورت يک بافت زنده است.
مجموعه تاريخي و فرهنگي و طبيعي زارچ و اشکذرمشتمل بر بيش از 20 آبادي متصل به هم با بيش از 300 اثر تاريخي، فرهنگي و طبيعي از اوايل اسلام تا معاصر از ديگر ديدنيهاي اين مسير است.
از مهمترين آثار تاريخي و فرهنگي اين مجموعه مي توان به مجموعه کم نظير سلطان آباد، آسياب آبي اشکذر، زيارتگاههاي متعدد زرتشتيان و بافت قديمي اله آباد اشاره کرد.
در حال حاضر مسير يزد ـ اصفهان 320 کيلومتر است که با احياي جاده ابريشم به 240 کيلومتر کاهش خواهد يافت.
جاده اي نيز به موازات جاده ابريشم در حال ساخت است که از 240 کيلومتر مسير ياد شده قريب 170 کيلومتر آن ساخته شده و يا در دست ساخت است که با ساخت آن تحول بزرگي در بخش هاي مختلف اقتصادي، استان هاي يزد و اصفهان ايجاد خواهد شد.
وجود دو قطب مهم گردشگري يعني اصفهان ( پايتخت فرهنگي جهان اسلام ) و يزد ( دومين شهر خشت خام جهان ) مي طلبد، نگرشي ويژه بر اين مسير با ارزش صورت گيرد.
کاهش 70 کيلومتري مسير فعلي، حذف گرنه پرخطر ملا احمد و حذف گرماي طاقت فرساي دشت يزد ـ اردکان از مزاياي استفاده از اين جاده است.
به طور کلي با توجه به آثار تاريخي و طبيعي شناسايي شده در مسير اين جاده ساخت آن زمينه ارايه طرحهاي مهم گردشگري را از اصفهان تا يزد فراهم مي سازد که خود سبب شکوفايي صنعت گردشگري در دو استان ياد شده را بيش از پيش فراهم مي سازد.
در اين مسير، 240 کيلومتري يک جهانگرد مي تواند در يک سو جاذبه هاي زاينده رود را ببيند و در سوي ديگر بيرون کشيدن آب با هزاران مشقت را از دل زمين و انتقال ان با کيلومترها قنات را نظاره گر باشد.
همچنين مراتع بسيار غني با انواع گياهاني دارويي و درختچه هاي بسيار به صورت جنگل و در چشم انداز ديگر، دشتي وسيع با موج هايي از ريگ هاي روان که حاکي از خشم طبيعت بر ساکنان است، مشاهده مي شود.
در اين مسير، هزاران اثر تاريخي و طبيعي و فرهنگي قابل توجه سفر به ياد ماندني براي هر بازديدکننده اي وجود دارد و در يک کلام اين مسير را مي توان کلکسيوني از فرهنگ آثار و طبيعت ايران تلقي نمود.
معاون فرهنگي و گردشگري سازمان ميراث، صنايع دستي و گردشگري استان يزد گفت: ايران به عنوان قديمي ترين مراکز تمدن جهان در اين بخش نيز از اهميت خاصي برخوردار بوده و هست.
"علي اکبر کاظمي" در گفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود: مولف کتاب راه هاي ايران، راه ها را در پنج گروه عمده طبقه بندي کرده و قديمي ترين خط سير را در گردنه هاي برابرکوه دماوند در گروه خط سير البرز مربوط به پيش از تاريخ معرفي مي کند.
وي تصريح کرد: اين راه ها طي هزاران سال علاوه بر ساکنان فلات ايران مورد استفاده اقوام و ملل غيرايراني بوده و مسيرهايي که مورد استفاده بازرگانان چيني قرار مي گرفته به جاده ابريشم شهرت يافته است.
معاون سازمان ميراث فرهنگي و صنايع دستي و گردشگري استان يزد، جاده ابريشم را مسير تجاري خواند که از چين آغاز و به نقاط مختلف آسيا و اروپا و آفريقا ختم شده و امروزه به صورت يک افسانه در آمده که پژوهش ها و تحقيقات بسياري را معطوف به خود داشته است.
وي گفت: يکي از شاخصه هاي اين مسير که اخيرا وجود آن در استان يزد محرز شده مسير قديم يزد ـ اصفهان بوده که از شهرستان ورزنه در استان اصفهان و شهر ندوشن در شهرستان صدوق عبور کرده و به شهر يزد مي رسيده است.
کاظمي افزود: در اين مسير تعداد زيادي اقامتگاه و مرکز خدمات بين راهي وجود داشته که بعضا به يک سايت، تپه و يک محوطه تاريخي تبديل شده و از مهمترين اين اقامتگاه هامي توان به " قلعه خرگوشي" و راهدارخانه " آسنکلاني" در ندوشن اشاره کرد.
وي گفت: با توجه به شواهد و قرائن، قلعه خرگوشي يکي از راهدارخانه هاي مهم قبل از اسلام بوده که در دوره شاه عباس صفوي به سبک موجود احياء شده، به نحوي که مشخصات آن مبين موقعيت ويژه آن در آن زمان است.
به گفته وي، تپه آسنکلاني از ديگر مراکز مهم شناسايي شده در مسير جاده ابريشم است که به صورت تپه درآمده و حفاري هاي غيرمجاز در آن، سازه هاي معماري عصر ساساني را به وضوح در معرض ديد قرار مي دهد.
کاظمي گفت: وجود يک مورد سنگ نگاره در نزديکي مسير شناسايي شده که در آن قافله اي با قطار شتر حجاري شده همچنين يک محوطه ديگر که مجموعه سنگ نوشته از قرون هفتم به بعد که به صورت لوحهاي ياد بود هستند اسنادي دال بر رونق اين مسير است.
وي افزود: در اين مسير علاوه بر وجود مناطر زياد طبيعي، تاريخي و فرهنگي کوچک نظير شکارگاههاي باستاني، راهدارخانه ها، به طور متوسط هر 30 کيلومتر يک مجموعه عظيم تاريخي و فرهنگي که ساعت ها نظر گردشگران را به خود جلب مي کند، وجود دارد.

منبع :خبرگزاری جمهوری اسلامی (ايرنا)