منبرهاي مساجد از جمله نمادهاي اسلامي و مذهبي مي باشد که به منظور تسلط خطيب بر مخاطبان و ارتباط بهتر گوينده با شنوندگان ساخته شده است.
در اسلام، اولين منبر براي پيامبر (ص) ساخته شد. نقل است که پيامبر (ص) در ابتدا با تکيه بر ستون مسجد و ايستاده وعظ مي کردند، در حالي که به ستون مسجد تکيه داشتند بنا به پيشنهاد يکي از صحابه، منبري براي حضرت ساخته شد.
برخي روايات نيز پيشنهاد ساخت منبر را به خود پيامبر (ص) نسبت مي دهند.
امروزه با وجودي که دستگاه هاي صوتي و تصويري، امکان بهره برداري از روش هاي جديد را فراهم نموده، اما منبر به جهت وجه نمادينش هنوز کاربرد دارد و جزء عناصر کليدي هر مسجد به شمار مي رود.
منبر معمولاً از چوب و در مواردي نيز از سنگ و يا فلز ساخته مي شود. گاهي نيز با ايجاد فرورفتگي هايي در ديوار مساجد آن را در بناي مسجد طراحي مي کنند.
منبر عموماً در صحن اصلي مسجد و در نزديکي محراب قرار مي گيرد و اين بدان سبب است که شنوندگان در هنگام گوش دادن به وعظ خطيب و آمين گفتن رو به قبله باشند زيرا در اسلام رو به قبله بودن به ويژه در مساجد و در حال دعا از مستحبات است.
قرار گرفتن منبر در سمت قبله همچنين باعث تسهيل در بهره برداري از آن در فواصل بين دو نماز مي شود و در اينگونه موارد نيازي به تغيير جا و جابجايي مخاطبان نيست.
از جمله منبرهاي قديمي و با ارزش استان يزد، منبر مسجد جامع ندوشن است که سرلوحه آن در موزه متروپوليتن نيويورک و منبر اصلي در محلي امن نگهداري مي شود.
اين منبر تماماً با چوب گردو ساخته شده و داراي تزيينات گره چيني، منبت و معرق است.
آياتي از قرآن با خط کوفي بر پله ها و سرلوحه آن نقر گرديده و تاريخ ساخت منبر و نام باني و واقف آن نيز در سرلوحه منبر که در موزه متروپوليتن نگهداري مي شود، حک شده است.
تاريخ ساخت آن برحسب کتيبه، سال 546 ه.ق است.
بخش موجود منبر، شامل منبر اصلي با شش پله است که طول آن دو متر و ارتفاع آن تا بالاي پله ششم دو متر و سي سانتي متر است.
در دو سوي منبر و همحنين در سمت روبروي پله ها، آياتي از قرآن کريم با خط کوفي و با حروف برجسته بدين شرح نقر گرديده است.
در جلو پله ها، آيه 9 سوره جمعه و بر روي پايه هاي سمت راست، آيه هاي 132 تا 135 سوره آل عمران و آيه 186 سوره بقره نوشته شده است.
همچنين بر روي پايه هاي سمت چپ آيه 64 سوره غافر (مومن) و قسمتي از آيه آخر سوره بقره به چشم مي خورد.
اما سرلوحه منبر که در موزه متروپوليتن نگهداري مي شود، از اهميت ويژه اي برخوردار است.
طبق کتيبه هاي موجود اين اثر به لحاظ نوع خط يا نوع تزيينات و نحوه اجراي آن ها و همچنين به لحاظ اسامي ذکر شده در کتيبه و مهم تر از همه، ذکر تاريخ ساخت قابل تحليل و بررسي است.
اين سرلوحه با طرح محراب تزيين شده و نقوش اسليمي در اطراف آن به صورت منبت کاري انجام شده است. در لچکي هاي دو سوي محراب، عبارت لا اله الا الله و محمد رسول الله به خط کوفي نقر گرديده است.
مطابق کتيبه موجود، تاريخ ساخت منبر، مقارن است با دوران حکومت دختران امير فرامرز (از امراي کاکويه) که از سال 536 ه.ق با کشته شدن پدرشان -امير فرامرز (513 - 536 ه.ق)- حکومت يزد به آنان سپرده شد.
منبر مسجد جامع ندوشن در سال 1379 شمسي، به همت اداره کل ميراث فرهنگي استان يزد و با هنرمندي استاد علي اکبر ابويي مهريزي، مرمت و بازسازي گرديد.
سازنده هنرمند اين منبر، که حتي از ذکر نام خود بر روي آن خودداري نموده آياتي از قرآن کريم و ذکر شهادتين را به نحوي هنرمندانه با تکنيک هاي منبت، معرق و گره چيني، چنان در هم آميخته که نتيجه کارش امروز و بعد از گذشت نزديک به هزار سال، چشم جهانيان را مات و مبهوت خود ساخته است.